Denizcilik Sözlüğü (A-Z)

Geminin kıç (arka) tarafına doğru olan yön referansı.

Geminin tam orta kısmı.

Navigasyon ve rota planlaması için bir referans noktası olarak kullanılan deniz haritası üzerindeki belirli bir koordinatlar seti.

Gözlemciden bir gök cismine olan gerçek kerteriz veya yatay yön.

Yeterince ağır kargo taşımadığı durumlarda geminin stabilitesini, dengesini ve yapısal bütünlüğünü iyileştirmek (ve pervaneyi suya batırmak) için geminin balast tanklarına pompalanan deniz suyudur.

Okyanus, deniz veya göl tabanlarının su altı derinlik ölçüm bilimi.

Geminin ön tarafını; baş bodoslama, demirlerin bulunduğu alanı (baş kasara) ve ileri gidiş yönünü (pruva) ifade eder.

Gemi yanaşma/kalkma manevraları sırasında baş (veya kıç) tarafı sancağa/iskeleye iterek geminin yüksek manevra kabiliyetine sahip olmasını sağlayan enine itme pervanesidir.

Gözlemciye göre bir nesnenin yatay yönü.

Gemi teknesinin iç kısmındaki en düşük seviyeli alan.

Geminin manyetik pusulasını barındıran kaide.

Genellikle römorkörlerin sıfır hızda maksimum su içi itme/çekme kapasitesini (çekme gücünü) belirten standart mühendislik ölçüsüdür. Tonaj cinsinden ifade edilir.

Geminin en geniş noktasındaki eni.

Geminin komuta merkezi.

Tahıl, kömür, cevher gibi ambalajsız dökme yükler.

Geminin ana makine ve jeneratörleri için yakıt (bunker) stoklama işlemidir. Özellikle deniz kirliliğini (yakıt taşmasını) önlemek adına son derece katı güvenlik prosedürleri eşliğinde yapılır.

Geminin kendi seyri için kullandığı yakıt.

Geminin gövdesi içinde yer alan dik (dikey) duvarlardır. Gemi gövdesine yapısal mukavemet sağlarlar; özellikle bir hasar anında suyun tüm gemiye yayılmasını engelleyen su geçirmez (watertight) perdeler en hayati olanlarıdır.

Geminin bir büyük daire yayı (kürenin merkezinden geçen bir düzlemle kesişimi) boyunca yönlendirilmesi pratiği. Bu, dünya üzerindeki iki nokta arasındaki olası en kısa mesafeyi temsil eder.

1 deniz milinin onda birine eşit uzunluk birimi.

Panama ve Süveyş kanallarından geçemeyecek kadar büyük (veya derin çekimli) olan; okyanuslar arası devasa boyutta kargo (cevher/kömür) taşımak için Ümit Burnu (Cape of Good Hope) etrafından dolaşmak zorunda olan dev gemilerdir.

Halat manevraları için kullanılan dikey dönüşlü vinç.

Yere (deniz tabanına) göre yapılan gerçek rota.

Belirli bir Zaman anında doğrudan bir gök cisminin altında bulunan Dünya üzerindeki nokta.

En Yakın Yaklaşma Noktası (CPA), hareket halindeki iki gemi arasındaki minimum mesafedir. En Yakın Yaklaşma Noktasına Kalan Zaman (TCPA), bu minimum mesafeye ulaşılana kadar kalan süredir. Çatışmayı önlemek için esastır.

Planlanan rotadan olan sapma (dik) mesafesi.

Can filikalarını indirmeye yarayan uzantılı vinç.

Yüzen bir geminin taşırdığı suyun toplam hacmi veya ağırlığı. Arşimet prensibine göre bu, geminin ve içindeki her şeyin toplam gerçek ağırlığına eşittir.

Yük donanımı (dikme vinç).

Açık denizde petrol sondajı, kablo döşeme vb. işlemler sırasında rüzgar, dalga ve akıntıya rağmen geminin kendi baş-kıç ve ana pervanelerini kullanarak sadece bilgisayar kontrolüyle tam koordinatta sabit kalmasını sağlayan sistemdir.

Geminin üzerinde anlaşılan bekleme süresinden (laytime) daha kısa bir sürede (erken) yüklenmesi veya tahliye edilmesi durumunda, donatanın kiracıya ödediği başarı/erken bitirme primidir.

Geminin su hattı ile omurgasının altı arasındaki dikey mesafeyi göstermek amacıyla geminin baş, vasat (orta) ve kıç taraflarında bordaya boyanmış (veya kaynaklanmış) metrik/emperyal rakamlardır.

Yükleme veya tahliye operasyonundan önce ve sonra geminin draft markalarını okuyarak ve hidrostatik tablolar kullanarak deplasman değişikliklerini hesaplayarak yüklenen kargo ağırlığını belirlemeye yarayan ticari yöntem.

Yükü korumak/ayırmak için kullanılan takoz malzemesi.

Tahıl, kömür, maden cevheri ve çimento gibi paketlenmemiş dökme yükleri ambarlarında taşımak üzere özel olarak tasarlanmış ticaret gemisidir.

Elektronik Harita Görüntüleme ve Bilgi Sistemi. IMO düzenlemelerine uygun olan, kâğıt seyir haritalarına alternatif (veya ana unsur) olarak kullanılan coğrafi navigasyon sistemidir.

Sonar ile derinlik ölçen seyir cihazı.

Yaklaşık 1.83 metrelik denizcilik ölçü birimi.

Batan gemiden su yüzeyine çıkan enkaz veya yük.

Geminin su yüzeyi (su hattı) ile ana güvertesi (fribord güvertesi) arasında kalan dikey mesafedir. Geminin emniyetle batmamak için sahip olduğu yedek yüzdürme kabiliyetini temsil eder.

Geminin mutfağı.

Gemideki kişileri ve yükü korumak için gemideki önlemlerin uygulanmasını sağlamak amacıyla ISPS Kodu altında geliştirilen belgelenmiş bir plan.

Limanlara yanaşan gemilerin mürettebatı için yiyecek, taze su, donanım, teknik yedek parça ve harcanabilir malzeme (boya vb.) tedarik eden uzmanlaşmış perakende tedarikçilerdir.

Geminin bir ağırlığı değil, tamamen kapalı iç hacminin (büyüklüğünün) doğrusal olmayan, formüle dayalı bir ölçüsüdür. Liman vergileri ve personel donatı belgeleri bu hacim değerine göre kesilir.

Dünyanın dönüşüyle çalışan, manyetik olmayan pusula.

Geminin statik stabilitesinin grafiksel bir gösterimi olup, çeşitli yatma açılarındaki doğrultucu kolu (GZ) gösterir.

Güneş, ay ve yıldızlar gibi gök cisimlerinin gözlemlenmesi kullanılarak konum sabitleme uygulaması.

Gösterge ve ufuk aynaları sıfırda mükemmel paralelde olmadığında oluşan mekanik bir sekstant okuma hatası.

Gözlemcinin gözünün deniz seviyesinden dikey yüksekliği, Dünya eğriliği için sekstant yüksekliğini düzeltmek (Dip) için kullanılır.

Su yüzeyi ile geminin gökyüzündeki en yüksek noktası (genellikle ana direğin/mastın tepesi) arasındaki dikey mesafedir. Köprülerin veya elektrik kablolarının altından güvenle geçmek için hayati öneme sahiptir.

Geminin o an fiziki olarak baktığı yön.

Elektrik veya hidrolik motorla çalışan, geminin çok ağır olan demirlerini (çapa) ve demir zincirlerini denize atmak (funda) veya denizden çekmek (vira) için baş tarafta bulunan kuvvetli tambur vincidir.

Geminin ana güvertesinden, ulaşılması imkansız olan kapalı bir tankın en alt zeminine (omurgaya) kadar inen çelik borudur. Kaptanın veya mühendisin sıvının tam derinliğini şerit metre ile (manuel) ölçmesi için tek yoldur.

Gemi ileri (pruvaya) doğru bakarken geminin SOL tarafıdır. Geceleri seyir fenerlerinde her zaman Kırmızı renk ile belirtilir.

Mevcut Yere Göre Hız (SOG) temel alınarak bir sonraki ara noktaya veya son varış noktasına ulaşmak için tahmin edilen kalan süre.

Gemi teknesinin en altındaki ana omurga taşıyıcısı.

Dünya yüzeyindeki tüm boylam meridyenlerini aynı açıyla kesen çizgi. Merkator projeksiyon haritasında düz bir çizgi olarak görünen sabit bir kerteriz yolunu temsil eder, ancak iki nokta arasındaki en kısa mesafe değildir.

Göksel seyirde Gerçek Gözlenen Yükseklik (Ho) ile Hesaplanan Yükseklik (Hc) arasındaki fark.

Bir pozisyon hattı oluşturmak için Göksel gözlemleri indirgeyen standart bir teknik (Marcq St. Hilaire yöntemi).

Saatte bir deniz miline karşılık gelen hız birimi.

İki tank veya bölme (örneğin yakıt tankı ile tatlı su tankı) arasında bırakılan boş yalıtım alanıdır. Bu boşluk duvar; zehirli gaz sızıntısına, klorlu su karışımına veya yangın sıçramasına karşı fiziksel bir bariyer engeli oluşturur.

Geminin harita üzerinde belirlenen konumu, genellikle iki veya daha fazla pozisyon hattının (LOP) kesişimi ile elde edilir.

Taşıyıcı (donatan) tarafından yükletene verilen; taşınan malların türünü, miktarını ve varış yerini detaylandıran ve yükün teslim alındığını gösteren hayati bir hukuki kıymetli evraktır.

Pusula rotasından bağımsız olarak gövdenin arka tarafını (pervane/dümen bölgesi) ve geriye doğru gidilen yönü ifade eden terimdir.

Geminin durumunun ve ekipmanının (Uluslararası sözleşmelere göre) gereksinimlere uygun olup olmadığını doğrulamak amacıyla yabancı bayraklı gemilerin ulusal limanlarda otorite tarafından denetlenmesidir.

Demir zincirinin geminin içinden dışarıya denize doğru uzanmasına izin veren ve demir çekildiğinde çapanın güvenle içine oturduğu/gömüldüğü çelik döküm borudur.

Yaygın olarak kullanılan bir göksel seyir (sight reduction) yöntemidir. Gök cismine doğru veya gök cisminden uzağa bir intercept mesafesi belirlemek için Varsayılan Pozisyon (AP) için Hesaplanan Yükseklik (Hc) ile Gerçek Gözlem Yüksekliğini (Ho) karşılaştırır.

Bir geminin ağırlık merkezi (G) ile metasantr (M) noktası arasındaki mesafe. Pozitif bir GM, başlangıç statik stabilitesini gösterir; yani gemi yatırıldıktan sonra doğal olarak dik konumuna geri dönecektir.

GHA ve Deklinasyon dahil olmak üzere göksel seyir için kullanılan astronomik verileri (efemeris) içeren yıllık bir yayın.

Geminin ticari gelir getiren (faydalı kargo taşınabilen) hacminin hesaplanmış değeridir. Tüm tank ve ambarlardan güverte altı makine dairesi ve personel yaşam mahalleri çıkartılarak bulunur.

Geminin gövdesinin en alt kısmı (omurga) ile deniz tabanı arasındaki dikey mesafe. Squat, gelgit ve dalga tepkisi gibi değişkenleri hesaba katarak UKC'yi doğru hesaplamak, karaya oturmayı önlemek için kritik öneme sahiptir.

Geminin kimliğini, kesin konumunu, rotasını ve hızını VHF dalgaları üzerinden çevredeki diğer gemilere ve kıyı istasyonlarına anlık olarak yayınlayan otomatik izleme sistemidir.

Gemiyi iskeleye, dolfine veya rıhtıma güvenle sabitlemek (bağlamak) için kullanılan kalın sentetik halatlar veya çelik halatlardır. Baş/kıç halatı, açmaz (breast) ve pring olmak üzere konfigüre edilir.

Orijinal Panama Kanalı kilit sistemlerinden (hazne boyutlarından) geçebilecek maksimum boyutlara göre özel olarak inşa edilmiş ticaret gemisi sınıfıdır.

Geminin akıntı veya rüzgar gibi dış unsurları hesaba katmadan, rotası ve sudaki hızı kullanılarak daha önce bilinen bir konumdan ilerletilmesiyle mevcut konumunun hesaplanması işlemidir.

Yetkili veri akışları ile birlikte hareket eden yetkisiz trafiği ifade eden bir siber güvenlik terimi.

Geminin bordasında bulunan ve kargo ile yüklendiğinde geminin güvenli bir şekilde suya batabileceği maksimum derinliği (draft) gösteren referans işaretidir.

Nautik bir harita üzerinde bir geminin olası konumlarını temsil eden bir çizgi. İki kesişen LOP bir Fix (konum) oluşturur.

Otomobil, kamyon, treyler ve vagon gibi tekerlekli yükleri kendi tekerlekleri üzerinde gemiye bindirilip indirilmesi (Roll-on/Roll-off) prensibiyle taşıyan gemiler.

Mesafe, hava, akıntılar ve seyir tehlikelerini göz önünde bulundurarak bir sefer için en uygun yolun seçilmesi süreci.

Gemi ileri (pruvaya) doğru bakarken geminin ve köprüüstünün SAĞ tarafıdır. Geceleri seyir fenerlerinde her zaman Yeşil renk ile belirtilir.

Geminin güvenli ve verimli bir sefer yapmasını sağlamak için rıhtımdan rıhtıma geliştirilen kapsamlı bir Navigasyon planı.

Havacılıktaki "kara kutu"nun denizcilikteki karşılığıdır. Olası bir deniz kazası soruşturmasında kullanılmak üzere gemideki çeşitli sensörlerden, radarlardan ve köprüüstü mikrofonlarından verileri toplayan kayıt cihazıdır.

Denizciler tarafından bir gök cismi ile görünen ufuk arasındaki açıyı ölçmek için kullanılan hassas bir optik alet.

Gemi yalpa yaptıkça kısmen dolu (slack) tanklardaki sıvıların serbestçe hareket etmesinin neden olduğu istikrarsızlaştırıcı etki. Ağırlık merkezindeki bu sanal yükselme, geminin genel GM değerini düşürür.

Okyanus akıntısı vektörlerini tanımlayan terimler. Set (Yön), akıntının aktığı gerçek yönü belirtirken, Drift (Sapma/Hız), bu akıntının hızını (genellikle knot cinsinden) belirtir.

Sığ sularda hızla ilerleyen bir geminin gövdesinin altında oluşan düşük basınç alanı nedeniyle, geminin statik draftından daha derine çökmesine neden olan hidrodinamik fenomen.

IMO stabilite kriterlerini karşıladığı matematiksel olarak doğrulanan belirli bir yükleme senaryosu (örneğin Kalkış Tam Yük, Varış Balast).

Bir seferlik çarter (voyage charter) sözleşmesinde kargonun yüklenmesi veya tahliye edilmesi için önceden izin verilen/anlaşılan toplam süredir (örn. 3 gün).

Limanlarda gemilerin kargolarını yüklemekten, tahliye etmekten ve yükleri sabitlemekten (lashing) sorumlu olan, manuel iş gücü sağlayan rıhtım/liman işçisidir.

Geminin omurgasının altından su hattına kadar olan dikey mesafe, geminin suda ne kadar derine oturduğunu gösterir.

Süveyş Kanalı'nın derinlik ve genişlik limitlerine tam yük ile takılmadan geçebilecek en büyük gemi (genellikle 160.000 DWT kapasiteli ham petrol tankeri) boyutudur.

Geminin kararlaştırılan izin verilen süre (laytime) içinde yüklenememesi veya tahliye edilememesi nedeniyle gecikmesi durumunda, kiracı (charterer) tarafından donatana ödenen gecikme tazminatıdır.

Bir geminin kılavuz istasyonuna, limana veya ara noktaya ulaşması beklenen hesaplanmış zaman.

Konteyner gemilerinin ve liman terminallerinin kapasitesini tanımlamak için sıklıkla kullanılan uluslararası bir kargo kapasitesi birimi.

Sıvı ile dolu olan bir tankın içerisinde, sıvının yüzeyi (üst noktası) ile tankın tavanı (referans giriş iskandili noktası) arasında kalan boşluk mesafesinin ölçümüdür (İskandil'in tersidir).

Kargo taşıma kapasitesi 200.000 ile 319.000 deadweight ton (DWT) arasında değişen, çok büyük hacimli ham petrol tankeridir (Supertanker).

Geminin genellikle rüzgar veya yüksek hızlı dönüş gibi dış kuvvetlerden kaynaklanan geçici bir taraf eğikliği.

Bir gök cisminin ufkun üzerindeki açısal mesafesi, bir sekstant ile ölçülür.

Gemi sahibi (donatan) ile gemiyi kiralayan (çarterer) arasında, geminin yolcu veya kargo taşımacılığı amacıyla kiralanmasını düzenleyen bağlayıcı denizcilik sözleşmesidir.

Özellikle petrol tankerlerinde, geminin tabanının ve yan bordalarının tamamen ayrı iki katmanlı sacdan (iç içe geçmiş iki tekne gibi) üretilmesi yöntemidir. Karaya oturma çatlaklarında denize petrol akmasını engeller.